osoby wykonujące wolne zawody
Wykonywanie działalności w zakresie wolnych zawodów uznane zostało w Traktacie Rzymskim za jedną z form świadczenia usług. Osoba wykonująca wolny zawód może prowadzić swoją działalność, zarówno przez świadczenie usług, jak i przez założenie przedsiębiorstwa. Wykonywanie więc działalności w zakresie wolnych zawodów podlegać może przepisom o swobodnym świadczeniu usług, lub przepisom o swobodnym zakładaniu przedsiębiorstw.
Prawo wspólnotowe nie zawiera definicji wolnych zawodów. Jedyną wskazówką dla określenia pojęcia „wolne zawody” są wspólnotowe akty prawne i orzeczenia Trybunału, w których podawane są przykłady wolnych zawodów np. tzw. szósta dyrektywa podatkowa z 17.5.1977 r. odnosząca się do harmonizacji przypisów o podatku obrotowym.
Również w świetle polskich przepisów (GospU) wyłączenie osób wykonujących wolne zawody z pojęcia „przedsiębiorcy” nie jest wyraźne. Na tle obowiązującego prawa osoba wykonująca wolny zawód (przykładowy katalog tych osób zawiera prawo podatkowe a podejmowanie i wykonywanie tych zawodów określają szczegółowo odrębne ustawy) może, lecz nie musi być uznana za przedsiębiorcę. Wszystko zależy od tego, w jaki sposób zorganizowane jest wykonywanie wolnego zawodu.
Wolny zawód nie jest równoznaczny z działalnością gospodarczą dopóty, dopóki jest wykonywany osobiście, a świadczenie usług odbywa się w ramach zawodowo-gospodarczej samodziałalności i niezależności osoby, która ten zawód wykonuje (określonej w ustawach dotyczących poszczególnych zawodów).
Z reguły cechą wyróżniającą wolny zawód spośród innych zawodów jest kwalifikowane wykształcenie (np. lekarza, adwokata, architekta) oraz etos zawodowy, wykraczający poza motywację zarobkową (na straży którego stoją samorządy zawodowe). Np. podjęcie wykonywania wolnego zawodu radcy prawnego wymaga spełnienia wymogów kwalifikacyjnych, których potwierdzeniem jest wpis na listę prowadzoną przez samorząd zawodowy oraz zawiadomienie odpowiedniego organu samorządu zawodowego o podjęciu wykonywania zawodu i jego formach (zob. np. art. 8 RadPrU). Osoby wykonujące wolny zawód są też zobowiązane przestrzegać tajemnicy zawodowej, która ma na celu ochronę prawa do prywatności ich klientów.
Natomiast wykonywanie wolnego zawodu staje się działalnością gospodarczą w rozumieniu GospU, gdy wykonywanie usług i osiąganie zarobków odbywa się w formie przedsiębiorstwa, tj. przy pomocy zorganizowanego zespołu majątkowego i najemnych sił fachowych. O tym, czy w konkretnym przypadku ma się do czynienia z wykonywaniem wolnego zawodu czy z prowadzeniem działalności gospodarczej (przedsiębiorstwa) decydować będzie ocena stanu faktycznego. Np. osobiste i samodzielne świadczenie usług przez lekarza jest wykonywaniem wolnego zawodu. Jednakże gdy lekarz utworzy lecznicę i rozpocznie świadczenia tych usług w sposób zorganizowany, może być uznany za przedsiębiorcę (w związku z tym np. będzie podlegał PrUp).
Przedsiębiorcy mali i średni
Biorąc pod uwagę rozmiar prowadzonej działalności, wśród przedsiębiorców jednoosobowych można wyróżnić przedsiębiorców małych, średnich i przedsiębiorców w większym rozmiarze.
Według rekomendacji Unii Europejskiej z 3.4.1996 r. (OJ LI07 30/04/96) przy uznawaniu przedsiębiorcy za drobnego (małego) lub średniego powinny być brane pod uwagę trzy kryteria: średnioroczne zatrudnienie, suma bilansowa aktywów lub przychód netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych odniesione do poprzedniego roku finansowego. W świetle tych kryteriów za małego przedsiębiorcę uważa się tego przedsiębiorcę, który w poprzednim roku obrotowym: a) zatrudniał średniorocznie poniżej 50 pracowników oraz b) osiągnął przychód netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nie przekraczający 7 min ECU lub suma aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec poprzedniego roku obrotowego nie przekroczyła 5 min ECU. Natomiast za średniego przedsiębiorcę uważa się przedsiębiorcę, który w poprzednim roku obrotowym zatrudniał średniorocznie poniżej 250 pracowników oraz osiągnął przychód netto 40 min ECU lub suma aktywów nie przekroczyła 27 min ECU.
W warunkach polskich do małych przedsiębiorców jednoosobowych można na razie zaliczyć osoby fizyczne, których roczny przychód nie zobowiązuje do prowadzenia ksiąg rachunkowych a jedynie podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Chodziłoby o osoby fizyczne, których przychody ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy wyniosły mniej niż równowartość w walucie obcej 800 tys. EURO (art. 2 ust. 1 pkt 2 RachU). Natomiast do przedsiębiorców średnich można zaliczyć tych, którzy są zobowiązani do prowadzenia ksiąg rachunkowych, lecz nie spełniają kryteriów, przesądzających o obowiązkowym badaniu rocznych sprawozdań finansowych.